Radiozendstation
Kootwijk werd al op 11 mei 1940 door de Wehrmacht bezet. Dat is de hele
oorlog zo gebleven. Het werd door de Duitsers gebruikt voor het contact
met hun onderzeeboten op de Atlantische Oceaan. Daarnaast werden
de zenders ingeschakeld voor propagandauitzendingen naar Groot-Brittannië
en de neutrale landen. Ten slotte fungeerde het zendstation als
stoorzender voor de BBC-uitzendingen en die van Radio Oranje uit Londen.
Het complex werd zwaar bewaakt door een groot detachement van de
Wehrmacht en er was luchtdoelgeschut opgesteld.
Nederlandse
personeelsleden konden de eerste jaren blijven, maar werkten onder Duits
toezicht. Na de luchtlandingen bij Arnhem in september 1944 werd het
radiostation verboden gebied voor Nederlanders en de bezetter begon
materiaal naar Duitsland af te voeren. Vlak voor de bevrijding vernielde
een Sprengkommando de zes grote zendmasten met springstoffen.
Door
de strenge bewaking was echte sabotage door Nederlandse medewerkers niet
mogelijk, wel probeerden ze de Duitsers ongemerkt tegen te werken.
Buiten het radiostation was een aantal van hen actief in het verzet.
Langs
de toegangsweg naar het radiozendstation is een monument opgericht als
eerbewijs voor de vier omgekomen medewerkers van Radio Kootwijk.
foto
Jan van de Heuvel
De
eerste naam op het monument is die van Jan
Suijling. Hij woonde in het dorp Kootwijk en was commandant van de
lokale OD (Ordedienst). Hij hield zich o.a. actief bezig met het bouwen
van zenders die gebruikt zouden kunnen worden na de aftocht van de
Duitsers. Voordat het zover was kwamen de Duitsers de zenders op het
spoor en moest hij onderduiken.
Helaas
werd een van zijn verzetsmedewerkers gearresteerd. Deze werd tijdens de
verhoren zodanig aangepakt dat hij vertelde waar Suijling was
ondergedoken. Suijling werd gearresteerd en gevangengezet in de Willem
III-kazerne. Op 2 december 1944 werden hij en veertien anderen bij de
aarden wal van het voetbalveld bij de kazerne gefusilleerd (zie
Drie zwerfkeien aan de Frankenlaan). Hij is begraven op het Ereveld
Loenen.
De
naam van Carl Thomas is de
derde op het monument. Hij had geen onderduikadres toen de Duitsers in
het najaar van1944 de Apeldoornse mannen verplichtten om voor de
Organisation Todt in Duitsland te gaan werken. Hij moest zich melden op
de markt in Apeldoorn en werd 3 december 1944 op transport gesteld.
Vlakbij
de grens nabij Rees stond de trein stil op een emplacement en werd
beschoten door Engelse jagers. De Duitse bewakers zochten dekking maar
de Nederlanders mochten de trein niet verlaten. Thomas werd toen
dodelijk getroffen door het Engelse vuur (zie
ook De ijzeren ring op het Marktplein). Zijn
graf is eveneens op het Ereveld Loenen.
Radio
Kootwijk-medewerker Gerrit
Meerhof (de tweede naam op het monument), woonde met zijn vrouw en
twee kinderen aan de Nijverheidstraat in Apeldoorn. Dit was tevens het
onderduikcentrum van de KP (knokploegen) en de locatie van de zendpost
die vanaf november 1944 contact onderhield met het al bevrijde Nijmegen.
Op
10 januari 1945, vlak voor een geplande verplaatsing van de zender,
hadden de Duitsers de zender gepeild en vielen de woning binnen. Ze
vonden de zender en arresteerden Gerrit Meerhof, zijn vrouw en twee ondergedoken verzetsmensen.
Ook de
koerierster Trijntje Krijger werd gearresteerd; zij heeft de oorlog
overleefd.
De Duitsers
doorzochten ook het buurhuis, waar de ouders van Gerrit woonden. In een
kist onder de vloer van de schuur lagen wapens, die afkomstig waren van
droppings die regelmatig op de Veluwe plaatsvonden.
Kees
Meerhof, vader van Gerrit, werd gearresteerd toen hij later
nietsvermoedend thuiskwam, evenals zijn vrouw en een zestal bezoekers
die in de loop van de dag langskwamen, waaronder Radio Kootwijk-collega Jaap Stel (de vierde naam op het monument).
Gerrit
Meerhof werd naar kamp De Kruisberg in Doetinchem overgebracht. Op 2
maart 1945 werd hij met andere gevangenen in een korenveld bij
Varsseveld als represaille
door de Duitsers gefusilleerd.
Jaap
Stel kwam terecht in kamp Amersfoort en daarna in Neuengamme. Vandaaruit
werd hij te werk gesteld bij een Arbeitskommando in Hamburg, dat
toen zwaar werd gebombardeerd door geallieerde vliegtuigen. Vermoedelijk
is hij bij een bombardement omgekomen.
Kees Meerhof,
de vader van Gerrit, werd
eerst in de Koning Willem III-kazerne opgesloten en op 2 februari 1945
op transport gesteld naar concentratiekamp Neuengamme. Hij keerde niet
terug. Volgens een Rode Kruisbericht van 2 januari 1950, is hij
vermoedelijk in het kamp Neuengamme omgekomen. Een andere bron meldde
dat hij op 3 mei 1945, nadat het kamp Neuengamme door de Amerikanen was
bevrijd, op weg naar bevrijd gebied door Duitse soldaten zou zijn
doodgeschoten. Volgens de gegevens van de Oorlogsgravenstichting echter
heeft Kees een zeemansgraf in de Lübeckerbocht bij Neustadt. De
overlijdensdatum is eveneens 3 mei 1945.
De
jongste zoon van Kees, Bertus Meerhof, heeft in 1994 een treffend
gedenkteken ontworpen: een aambeeld met een gebroken hamer. Die hamer
symboliseert het abrupte einde van de werkzaamheden van de smid Kees
Meerhof op 10 januari 1945.
