Op
de joodse begraafplaats aan de Arnhemseweg zijn zo’n 900 gewone
graven. Er staat ook een monument ter nagedachtenis aan joden die hier
geen graf hebben: Apeldoornse burgers en patiënten van Het
Apeldoornsche Bosch. De meesten zijn omgebracht in Auschwitz en Sobibor.
Het exacte aantal is niet bekend, maar het moeten er ongeveer1500 zijn.
In
1798 vestigde zich het eerste joodse gezin in Apeldoorn. Vlak voor de
Tweede Wereldoorlog waren er 800 joodse burgers, een grote gemeenschap.
Dat had onder andere te maken met de joodse psychiatrische inrichting
Het Apeldoornsche Bosch, die veel personeelsleden nodig had.
Op
9 oktober 1941 werden 13 joodse mannen opgepakt en naar Mauthausen
getransporteerd; na een maand leefde geen van hen meer. Het eerste
transport van 67 Apeldoornse joden naar Westerbork was in november 1942.
Toen kwam, in januari 1943, het
afgrijselijke transport van de patiënten van Het Apeldoornsche Bosch en
een groot deel van het personeel: ongeveer 1300 mensen, die rechtstreeks
naar de gaskamers van Auschwitz gingen. In maart 1943 gingen nog 7
mensen naar Vught en 8 naar Westerbork. Slechts enkele gezinnen konden
onderduiken. Sommigen werden later toch opgepakt. Een klein groepje wist
te ontkomen naar Zwitserland of Spanje.
Midden
1943 was het gedaan met de joodse gemeenschap in Apeldoorn.
Na
de oorlog keerden ongeveer 150 joden in Apeldoorn terug. 592 inwoners
van Apeldoorn, waaronder de personeelsleden van Het Apeldoornsche Bosch
en ongeveer 900 patiënten van die inrichting overleefden de oorlog
niet.
