Eén
van de Apeldoornse verzetsslachtoffers die met het Marechausseemonument
worden geëerd, is Marcelis Andries van Bemmel. Toen hij op 9 november
1944 door de Sicherheitsdienst (SD) werd gearresteerd, woonde hij met
zijn gezin op de Jachtlaan 138. Hij was in
1941
in
Apeldoorn geplaatst als opperwachtmeester van de Marechaussee en was
sinds 1943 hoofdwachtmeester van de Staatspolitie. Van Bemmel was actief
betrokken bij het verzet in Apeldoorn en omgeving, maar werd het
slachtoffer van verraad.
Van
Bemmel heeft over zijn verzetswerk thuis nooit veel verteld. Hij wilde
niet dat zijn vrouw en kinderen de Duitsers inlichtingen zouden kunnen
geven als hij zou worden opgepakt. Zijn dochters hebben vaak illegale
pamfletten moeten wegbrengen en zij weten dat hun vader het
hoofdpostkantoor in de gaten moest houden (waarschijnlijk in verband met
de bonnendistributie en de vervalsing van bonnen). Als politieman wekte
dat weinig argwaan bij de Duitsers. Ook weten zij dat dat hij lid was
van een knokploeg en dat hij te maken had met de broers Westhof, die
wapens voor het verzet verborgen onder de kolenopslag in hun
voorraadschuur tegenover de kruidenierszaak van Westhof op de hoek van
de Eendracht en de Brinklaan.
In
enkele Apeldoornse oorlogsdagboeken wordt de razzia beschreven die op 9
november
1944
in
Apeldoorn West door de SD werd gehouden. De SD wilde Van Bemmel en
Westhof arresteren. De kruidenier Westhof was een maand eerder aan
arrestatie ontsnapt en sindsdien bij het gezin van Van Bemmel
ondergedoken. Jachtlaan nr. 138 werd omsingeld en SD-agenten drongen het
huis binnen. Van Bemmel werd direct gearresteerd, maar Westhof probeerde
te vluchten en werd in de voortuin neergeschoten. De Duitsers hebben het
lijk van Westhof daarna in de Huygenslaan gedumpt. Waarschijnlijk als
gevolg van hetzelfde verraad is de heer Nijenhuis [1], een zwager van
Westhof die in de Gunninglaan woonde, diezelfde avond gearresteerd.
Van
Bemmel werd na zijn arrestatie in de Koning Willem III-kazerne gevangen
gezet. Op 21 november 1944 werd hij naar het Polizeiliches
Durchgangslager Kamp Amersfoort overgebracht en op 2 februari 1945, met
een transport waarin ook de Apeldoorner Kees Meerhof zat, naar het
concentratiekamp Neuengamme. Op 14 februari 1945 is Van Bemmel met een
transport van 500 mannen naar het kamp Reiherhorst, halverwege het dorp
Wöbbelin en de stad Ludwigslust (ten zuiden van Schwerin),
overgebracht. De daar verblijvende gevangenen moesten vanuit kamp
Reiherhorst verderop in een bos een nieuw concentratiekamp bouwen, Wöbbelin,
één van de 80 ‘onderkampen’ van Neuengamme. Het concentratiekamp Wöbbelin
diende voor de opvang van gevangenen uit Neuengamme en andere
concentratiekampen die door de geallieerde opmars bevrijd zouden kunnen
worden [2].[2]
Tussen medio februari 1945 en de inname van Ludwigslust op 2 mei 1945
kon het kamp onmogelijk worden afgebouwd. De stenen barakken stonden er
wel, met daken er op, maar zonder vloeren, ramen en deuren en zonder
voorzieningen om te kunnen slapen. Het kamp beschikte over slechts één
handpomp, waarvan na de bevrijding bleek dat deze via het grondwater in
verbinding stond met de honderden meters van het kamp in het bos gelegen
massagraven waarin de omgekomen gevangenen werden gedumpt. In de slechts
tien weken dat het concentratiekamp Wöbbelin heeft bestaan zijn meer dan
1000 gevangenen omgekomen als gevolg van mishandeling, ontbering, ziekte
en uitputting [3].
Toen
de 82nd US Airborne Division op 2 mei 1945 Ludwigslust had ingenomen,
ontdekte een Amerikaanse patrouille bij toeval het nabij gelegen
concentratiekamp Wöbbelin en werd het kamp bevrijd. Wat de Amerikanen
aantroffen, tartte elke verbeelding. Lijken lagen her en der opgestapeld
en stervenden lagen verspreid door het kamp. De ernstig zieke en
verzwakte overlevenden van het kamp werden op last van de Amerikanen
door de inwoners van Ludwigslust naar door de Amerikanen ingerichte
noodhospitalen vervoerd. Ook dwongen de Amerikanen de inwoners van
Ludwigslust en Wöbbelin tot een tocht door het kamp en, enkele dagen
later, tot het aanwezig zijn bij de plechtige herbegrafenis van 200 uit
de massagraven opgegraven lijken van omgekomen gevangenen.[3]
Van
Bemmel behoorde tot de overlevenden. Hij was echter ernstig ziek en werd
overgebracht naar het Amerikaanse noodhospitaal in de cavaleriekazerne
van Ludwigslust. Hij is daar op 13 mei of op 22 mei 1945 overleden en op
het kerkhof van Ludwigslust naamloos en in een ongenummerd massagraf
begraven [4].[4]
Van
Bemmel liet een vrouw, drie dochters en een zoon na. Zij behoorden tot
de genodigden bij de onthulling van het Marechausseemonument door
prinses Wilhelmina op 26 oktober 1949.
Marcel van Bemmel, zijn zoon,
heeft tijdens de plechtigheid bij Koningin Wilhelmina op schoot gezeten.
