Jodenvervolging
Toen de Duitsers in mei 1940 ons land
binnenvielen, voelden de Nederlandse joden én de joodse vluchtelingen
uit Duitsland zich bedreigd. Terecht, want alle Duitse maatregelen
werden geleidelijk ook in ons land van kracht, zoals het ontslag van
joodse ambtenaren en leraren in november 1940. Het geweld tegen de joden
begon hier in oktober 1941 na een vechtpartij in Amsterdam waarbij een
N.S.B.'er om het leven kwam. Honderden joden werden opgepakt en
gedeporteerd naar Mauthausen, waar de meesten binnen enkele maanden
stierven.
De gettovorming begon in 1942 en vanaf 3 mei 1942 moesten alle
joden een ster dragen. In juli 1942 was het eerste transport van joden
naar Auschwitz. Die transporten, meestal via Westerbork, duurden tot
september 1944.
Van de 140.000 joden die Nederland telde,
zijn er in de oorlog 106.000 vermoord.
Apeldoorn
In Apeldoorn was het niet anders dan in
de rest van Nederland. Op 22 november 1940 werd de leraar Frans van de
Koninklijke H.B.S. en het gymnasium, dr. J.S. Wijler, ontslagen, omdat
hij jood was. Zie Gedenkzuil
voor de familie Wijler
In de nacht van 1 op 2 augustus 1941
staken N.S.B.’ers de Apeldoornse synagoge aan de Paslaan in brand. Zie
Synagoge aan de Paslaan De eerste dertien joden werden opgepakt in
oktober 1941; ook de plaatselijke politie was bij deze operatie
betrokken. De dertien jonge
mannen gingen op transport naar Mauthausen; binnen een maand waren ze
allemaal dood. Zie Holocaustmonument
voor de synagoge
Vanaf de tweede helft van 1942 volgden meer arrestaties door een
'jodenploeg' onder leiding van een commissaris van politie. In minder
dan een jaar tijd haalde deze ploeg ongeveer 200 joden uit hun huizen of
van hun onderduikadres. Niet zelden waren de joden door Nederlanders
aangegeven. Zie Gedenkzuil
op de joodse begraafplaats
De nazi's lieten de joodse inrichting voor geesteszieken ‘Het
Apeldoornsche Bosch’ echter met rust. Tot 22
januari 1943. Op die dag werd de inrichting in een langdurige,
gruwelijke operatie ontruimd. Ongeveer 1300 mensen, verpleegden en een
deel van het personeel gingen meteen op transport naar de
vernietigingskampen. De rest van het personeel en de laatste andere
joodse burgers werden naar Westerbork gebracht en vandaar naar diezelfde
kampen. Zie Monument
in het Prinsenpark
Het
verscholen dorp
In
de Soerelse bossen bij Vierhouten was in de oorlog een groot kamp
ontstaan om onderduikers, vooral joden,te verstoppen. Lees
verder.....
Het verhaal van een
joods meisje
Elke
week zaten er minder kinderen in mijn klas. Ze waren meegenomen door de
Duitsers, of ze waren ondergedoken. De angst was enorm groot. Ik ben ook
ondergedoken. Telkens moest ik weer weg, zo heb ik op wel 15 adressen
gezeten. Lees
verder......
